Zapalenia ucha środkowego; Błona bębenkowa znajduje się na końcu zewnętrznego przewodu słuchowego i oddziela ucho środkowe od ucha zewnętrznego. Docierające przez zewnętrzny przewód słuchowy fale dźwiękowe wprowadzają w drgania błonę bębenkową, co z kolei powoduje drgania młoteczka, a następnie kowadełka i strzemiączka, przekazując dźwięk do ucha wewnętrznego.
Przewód słuchowy (trąbka słuchowa, zwana też trąbką Eustachiusza), który łączy ucho środkowe z okolicą nosogardła (tylną częścią jamy nosowej) i zapewnia wyrównanie ciśnienia w uchu środkowym z ciśnieniem otoczenia, a także komórki powietrzne znajdujące się w wyrostku sutkowatym (mastoidzie) za uchem i połączone z uchem środkowym, to inne ważne elementy anatomiczne ucha środkowego.
Jakie są rodzaje przewlekłego zapalenia ucha środkowego? Istnieje wiele różnych rodzajów przewlekłych zapaleń ucha środkowego. W praktyce najczęściej mamy do czynienia z dwoma głównymi postaciami.
Pierwszą z nich są perforacje błony bębenkowej spowodowane ostrym zapaleniem ucha środkowego, urazami lub zabiegami operacyjnymi, które nie goją się samoistnie lub nie zamykają się po niewielkich interwencjach. Są to najczęściej występujące przewlekłe choroby ucha środkowego.
Do takiej perforacji może dostawać się woda z zewnątrz, a także mogą przenikać drobnoustroje z zatok, nosa i nosogardła przez trąbkę słuchową do ucha środkowego, co prowadzi do okresowych, ropnych wycieków z ucha. W wyniku nawracających infekcji z czasem słuch może ulec pogorszeniu. Ten typ schorzenia jest częściej spotykany w praktyce klinicznej, a leczenie jest stosunkowo proste i daje na ogół lepsze efekty funkcjonalne w zakresie słuchu.
Drugim istotnym przewlekłym schorzeniem ucha środkowego jest postać powstająca zazwyczaj na skutek zaburzenia funkcji trąbki słuchowej już od wczesnego dzieciństwa. Choroba zaczyna się od niewłaściwej wentylacji ucha środkowego, prowadzącej do wytworzenia się ujemnego ciśnienia, w wyniku czego błona bębenkowa zostaje wciągnięta do wnętrza ucha środkowego i zapada się.
Po zapadnięciu i uwypukleniu (tworzeniu się kieszonek) skóry przewodu słuchowego do ucha środkowego, a z czasem także do wyrostka sutkowatego znajdującego się z tyłu, dochodzi do powstania tzw. perlaka (cholesteatoma) – masy zapalnej.
Perlak, zawierający złuszczające się komórki skóry przewodu słuchowego oraz namnażające się w nim bakterie, wywołuje zanik kości w wyniku ucisku i towarzyszącego mu stanu zapalnego, co umożliwia dalsze szerzenie się zmiany w kierunku sąsiadujących struktur i może prowadzić do poważnych powikłań.
Zwykle pacjenci skarżą się na długo trwające i nasilające się pogorszenie słuchu oraz okresowo nasilający się, nieprzyjemnie pachnący wyciek z ucha. Czasami jednak chorzy mogą zgłosić się do szpitala z nagłą utratą słuchu, zawrotami głowy, porażeniem nerwu twarzowego lub powikłaniami wewnątrzczaszkowymi (takimi jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu), wynikającymi z rozprzestrzeniania się procesu zapalnego do wnętrza czaszki.
Celem leczenia chirurgicznego przewlekłych zapaleń ucha środkowego z obecnością perlaka jest przede wszystkim usunięcie stanu zapalnego. Natomiast poprawa funkcji słuchowej u pacjentów z tą postacią choroby zazwyczaj nie bywa aż tak pomyślna jak w pierwszej grupie przewlekłych zapaleń ucha środkowego.