Co to jest sklerotyzacja ucha środkowego?

Sklerotyzacja ucha środkowego, znana również jako otoskleroza, należy do częstych przyczyn ubytku słuchu. Jest to choroba o podłożu genetycznym, która może ujawniać się nawet po kilku pokoleniach.

Pierwszy etap słyszenia polega na dotarciu fal dźwiękowych przez przewód słuchowy zewnętrzny do błony bębenkowej, wprawiając ją w drgania. Następnie drgania przenoszone są na trzy niewielkie kosteczki słuchowe w uchu środkowym: młoteczek, kowadełko i strzemiączko (zwana także kością strzemiączkową). W efekcie drgania docierają do płynów ucha wewnętrznego, gdzie w receptorach słuchu są przekształcane w energię elektryczną, a następnie przekazywane nerwem słuchowym do ośrodków słuchu w mózgu.

Jeżeli problemy pojawiają się w przewodzeniu fal dźwiękowych przez ucho zewnętrzne i środkowe do ucha wewnętrznego, mówimy o “niedosłuchu przewodzeniowym”. W takich przypadkach struktury ucha wewnętrznego są zdrowe, lecz sygnał dźwiękowy nie może do nich dotrzeć.

Natomiast ubytek słuchu pochodzący z ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego nazywamy “niedosłuchem odbiorczym” (sensoryczno-nerwowym). Ponieważ otoskleroza może obejmować zarówno ucho środkowe, jak i wewnętrzne, często występują oba typy ubytku słuchu jednocześnie, co określamy mianem “niedosłuchu mieszanego”.

Ubytek słuchu spowodowany otosklerozą

W przebiegu otosklerozy w kostnych strukturach ucha wewnętrznego (gdzie znajduje się organ słuchu) powstają ogniska nowo tworzącej się tkanki kostnej o gąbczastej strukturze. Gdy te zmiany obejmują ślimaka (część ucha wewnętrznego zawierającą receptory słuchu), rozwija się tzw. “otoskleroza ślimakowa”, prowadząca do niedosłuchu odbiorczego.

Jednak najczęstszym miejscem występowania otosklerozy jest okolica podstawy strzemiączka, czyli kosteczki słuchowej przenoszącej drgania do okienka owalnego w uchu wewnętrznym. Zmiany otosklerotyczne unieruchamiają strzemiączko, przez co fale dźwiękowe nie mogą być prawidłowo przekazywane do ucha wewnętrznego, co wywołuje niedosłuch przewodzeniowy.

Rodzaj i stopień niedosłuchu zależą przede wszystkim od zakresu unieruchomienia strzemiączka (stopnia ograniczenia jego ruchomości) oraz od tego, w jakim stopniu choroba atakuje struktury ucha wewnętrznego.

Leczenie otosklerozy

Leczenie farmakologiczne:

W przypadku młodszych osób, u których rozpoznano otosklerozę postępującą w szybkim tempie, stosuje się czasem farmakoterapię spowalniającą rozwój niedosłuchu. Należy jednak podkreślić, że otoskleroza nie ma jednoznacznego skutecznego leczenia farmakologicznego.

Leczenie chirurgiczne:

Zabieg “stapedektomii” polega na usunięciu unieruchomionego strzemiączka (stapes) i zastąpieniu go protezą, która przenosi fale dźwiękowe do ucha wewnętrznego. Operację można wykonać w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, a jej skuteczność wynosi 90–95%. U większości pacjentów poprawie ulega niedosłuch przewodzeniowy, często aż do prawie prawidłowego poziomu słyszenia.

Operacji nie zaleca się osobom z bardzo niewielkim niedosłuchem przewodzeniowym lub tym, u których doszło do znacznego uszkodzenia słuchu odbiorczego w uchu wewnętrznym. Poza tym, u większości pacjentów z otosklerozą, o ile nie istnieją poważne przeciwwskazania ogólnomedyczne, zaleca się przeprowadzenie stapedektomii.

Po operacji przez kilka dni mogą wystąpić zawroty głowy. W uchu zostaje umieszczona specjalna gąbka chirurgiczna, którą usuwa się zazwyczaj po 7–10 dniach, po czym pacjent może wrócić do codziennej aktywności.

Stapedektomia wykonana przez doświadczony zespół operacyjny niesie stosunkowo niewielkie ryzyko powikłań, wynoszące ok. 1% w przypadku dalszego pogorszenia słuchu. Bardzo rzadko może dojść do perforacji błony bębenkowej, uszkodzenia nerwu twarzowego, rozwoju infekcji w uchu czy przedwczesnego przemieszczenia się implantowanej protezy.

Aparaty słuchowe:

Pacjenci kwalifikujący się do operacji stapedektomii mogą odnieść również korzyść z noszenia aparatów słuchowych. W szczególności, przy obustronnej otosklerozie oraz u osób, które nie chcą poddać się operacji, stosowanie aparatu słuchowego pomaga utrzymać sprawność słuchową w miarę postępu choroby. Jest to ważne, by zapobiec dalszemu pogłębianiu się niedosłuchu w uchu wewnętrznym.